Eklipse inklusiboa: Eguzki-eklipse osoa entzun eta sentitzea

ICE-CSICen proiektuak soinua, ukimena eta dibulgazio irisgarria erabiltzen ditu abuztuaren 12ko fenomenoa ikusmen-desgaitasuna duten pertsonei hurbiltzeko.

2026ko abuztuaren 12an, Espainiak ezohiko gertakari astronomiko bat biziko du: Iberiar penintsula mendebaldetik ekialdera zeharkatuko duen Eguzki-eklipse osoa. Esperientzia hori entzumenaren eta ukimenaren bidez ere partekatu ahal izateko, Espazio Zientzien Institutuak (ICE-CSIC) “Eclipse Inclusivo: Un eclipse, muchas formas de vivirlo” proiektua sustatu du. Zientzia eta Teknologiarako Espainiako Fundazioak (FECYT) finantzatutako kultura zientifikoko egitasmoa da.

Ekimenak ideia sinple baina eraldatzaile bat du abiapuntu: astronomiak ez du zertan soilik bisuala izan. Sonifikazio-teknologiari, ukimenezko ereduei eta jarduera egokituei esker, pertsona itsuek edo ikusmen urria dutenek eklipsearen bilakaera jarraitu eta une horretako zirrara gainerako publikoarekin partekatu ahal izango dute.

LightSound: argia soinu bihurtzea

Proiektuaren baliabide nagusia LightSound da, Harvard Unibertsitatean sortutako eta ICE-CSICek Espainian banatutako gailua. Sentsore baten bidez, eguzki-argiaren intentsitatea neurtu eta denbora errealean soinu bihurtzen du.

Ilargiak Eguzkia estali ahala, soinua aldatu egiten da: argitasuna gutxitzean, tonua apaldu eta grabeago bihurtzen da. Horrela, eklipsearen bilakaera entzumenaren bidez jarrai daiteke. Gailua entzungailuekin erabil daiteke banakako esperientzia izateko, edo bozgorailuetara konektatu taldean entzuteko.

Eclipse Inclusivo proiektuak teknologia hori hezkuntza-tailerrekin, Eguzkiaren ukimenezko ereduekin eta azalpen irisgarriekin osatzen du. Helburua ez da ikusizko behaketa bat egokitzea soilik, baizik eta hasieratik partekatua izango den esperientzia zientifikoa diseinatzea.

Jarduera inklusiboen sarea Espainia osoan

ICE-CSICek LightSound bidezko sonifikazioa izango duten ekitaldien mapa mantentzen du. Zerrenda eguneratzen ari da jarduera berriak zehazten diren heinean.

2026ko abuztuaren 5ean egiaztatutako informazioa
Albiste hau prestatu den egunean, Eclipse Inclusivo proiektuaren mapa ofizialak ez du Euskadiko sonifikazio-gunerik jasotzen. Hurbilen dauden aukera egiaztatuak Valdearenas, Lerín eta Sendaviva dira. Joan aurretik ekitaldiaren informazioa kontsultatzea komeni da, ordutegiak, edukiera eta sarbide-baldintzak alda baitaitezke.

Euskaditik gertuen dauden aukera inklusiboak

Lekua	Egiaztatutako baliabide inklusiboa	Iragarritakoa
Valdearenas hondartza Liencres, Kantabria	Zazpi LightSound gailu	Kantabriako Gobernuak, CERMI Cantabriarekin eta ONCErekin elkarlanean, zazpi gailu jarriko ditu ikusmen-desgaitasuna duten pertsonek eklipsea soinuaren bidez jarraitu ahal izateko.
Lerín Nafarroa	LightSound duen gune irisgarria	“Un eclipse para ti” ekitaldi ofizialak, gehienez 5.000 lagunentzako iragarritako edukierarekin, gune irisgarriak, informazio-puntu bat eta sonifikazio-gailuarekin batera emandako azalpenak izango ditu.
Sendaviva Nafarroa	Sonifikazio-gailu bat	Eklipsea behatzeko prestatutako eremuan, argitasunaren aldaketak soinu bihurtu eta fenomenoaren bilakaera entzumenaren bidez jarraitu ahal izango da.

Iturria: Eclipse Inclusivo proiektuaren sonifikazio-ekitaldien mapa ofiziala (ICE-CSIC), 2026ko abuztuaren 5ean kontsultatua.

Erretina kaltetu gabe eklipseaz gozatu

Eguzkiari babes egokirik gabe zuzenean begiratzeak eguzki-erretinopatia eragin dezake: erretinaren lesio fototoxikoa, makula bereziki kaltetzen duena. Minik gabe ager daiteke, eta erdiko orban bat, ikusmen-zorroztasunaren jaitsiera, irudien deformazioa, fotofobia edo koloreen pertzepzioaren aldaketak eragin ditzake. Kaltea itzulezina izan daitekeenez, prebentzioa ezinbestekoa da.

Osasun Ministerioak arrisku-ebaluazio bat argitaratu du, Espainiako Oftalmologia Elkarteko (SEO) eta Espainiako Erretina eta Beirakara Elkarteko (SERV) adituekin egina. Hauek dira gomendio nagusiak:

EN ISO 12312-2 araua betetzen duten eta CE marka duten eklipse-betaurrekoak edo bisoreak soilik erabiltzea.
Betaurrekoak erabili aurretik aztertzea. Ez dute marradurarik, zulorik, hausturarik, urradurarik edo tolesturarik izan behar.
Eguzkiari begiratu aurretik betaurrekoak jartzea. Modu praktiko bat lurrera begiratzea da, betaurrekoak ondo jartzea eta, ondoren bakarrik, burua altxatzea. Kentzeko, lehenik begirada jaitsi behar da.
Behaketa labur eta tartekatuak egitea, aldian-aldian atseden hartuz.
Haurrak etengabe gainbegiratzea, babesa behar bezala jarrita dutela ziurtatzeko.
Kamerak, prismatikoak edo teleskopioak erabiltzen badira, tresnaren aurrealdean eguzki-iragazki bereziak jartzea. Eklipse-betaurrekoek bakarrik ez dute gailu horiek kontzentratzen duten argitik babesten.
Bestela, zeharkako behaketa-metodoak erabiltzea, hala nola proiekzio estenopeikoa, eta inoiz ez begiratzea Eguzkiari zulotik.

Inoiz erabili behar ez dena

Ohiko eguzkitako betaurrekoek, oso ilunak izanda ere, ez dute eklipsea behatzeko balio. Ez dira seguruak etxeko baliabideak ere: erradiografiak, argazki-negatiboak, CDak edo DVDak, kristal ketuak, belatutako filmak eta hondatutako edo jatorri zalantzagarriko iragazkiak.

Betaurreko graduatuak eta ukipen-lenteak

Betaurreko graduatuak erabiltzen dituztenek ez dituzte kendu behar: eklipse-betaurrekoak haien gainetik jartzen dira. Ukipen-lenteak ere mantendu daitezke, betiere eguzkia behatzeko betaurreko homologatuen azpian.

Mezu garrantzitsua ikusmen urria edo erretinako gaixotasunak dituzten pertsonentzat
Erretinako gaixotasun bat, ikusmen urria edo itsutasun partziala izateak ez du eguzki-kaltearen aurkako babes gehigarririk ematen. Segurtasun-neurri berberak bete behar dira. Gainera, makulan edo erretinan beste lesio bat izateak ondorio bereziki garrantzitsuak izan ditzake ikusmen-funtzioa dagoeneko murriztuta dagoenean.

Osotasunean kendu al daitezke betaurrekoak?

Erabateko eklipsea ikusten den eremuan eta Ilargiak Eguzkiaren zati distiratsua guztiz estaltzen duen une zehatzetan bakarrik behatu daiteke babesik gabe. Betaurrekoak berriro jarri behar dira edozein argi-puntu berragertzen den unean. Leku horretan osotasuna lortu den edo betaurrekoak noiz kendu behar diren zalantzan egonez gero, zuhurrena babesa mantentzea eta antolakuntzaren jarraibideak betetzea da.

Noiz eskatu laguntza

Behaketaren ondoren ikusmena lausotzen bada, begiradaren erdian orban bat agertzen bada, irudiak deformatuta ikusten badira, fotofobia badago edo koloreen pertzepzioa aldatzen bada, oftalmologia-zerbitzua duen ospitale batera joatea gomendatzen da, balorazio goiztiarra egiteko.

Zentzumen guztietarako esperientzia

Eguzki-eklipse oso batean ez da argia bakarrik aldatzen. Tenperatura jaitsi daiteke, inguruneko argitasuna aldatu, animalia batzuen portaera eraldatu eta giroak aparteko izaera hartu. Eclipse Inclusivo proiektuak gogorarazten digu zientzia modu askotan bizi daitekeela eta irisgarritasunak, diseinutik bertatik txertatzen denean, pertsona guztien esperientzia aberasten duela.